Šta je XRP Ledger?
XRP Ledger (XRPL) je decentralizovana, javna blockchain platforma otvorenog koda, pokrenuta u junu 2012. godine. To je jedna od najstarijih aktivnih blockchain mreža na svijetu, starija čak i od Ethereuma.
XRPL je dizajniran od samog početka za finansijske aplikacije, sa ugrađenim funkcijama poput decentralizovane berze (DEX), sistema izdavanja tokena, i mehanizama za escrow transakcije. Za razliku od Ethereuma koji koristi pametne ugovore za sve, XRPL ima mnoge funkcionalnosti direktno ugrađene u protokol.
Arhitektura XRPL-a
Verzionisani ledger
Za razliku od tradicionalnih blockchaina gdje se transakcije grupišu u blokove, XRPL koristi sistem verzionisanih ledgera. Svaka nova verzija (koja se kreira svakih 3-5 sekundi) sadrži kompletno stanje svih računa i balansa u mreži, plus set transakcija koje su promijenile prethodno stanje.
Čvorovi u mreži
XRPL mreža se sastoji od više tipova čvorova:
- Validatorski čvorovi: Učestvuju u konsenzus procesu i glasaju o validnosti transakcija. Trenutno postoji oko 150+ aktivnih validatora širom svijeta.
- Tracking čvorovi: Čuvaju kompletnu historiju ledgera i služe kao izvor podataka za aplikacije.
- Hub čvorovi: Pomažu u propagaciji transakcija i održavaju povezanost mreže.
Unique Node List (UNL)
Svaki validator održava svoju listu pouzdanih validatora, poznatu kao Unique Node List (UNL). Konsenzus se postiže kada se supermajoritet (80%+) validatora na UNL-u složi oko seta transakcija. Ripple objavljuje preporučeni UNL, ali svako može koristiti svoj vlastiti.
Ugrađene funkcionalnosti
Decentralizovana berza (DEX)
XRPL ima potpuno funkcionalnu decentralizovanu berzu direktno ugrađenu u protokol. Korisnici mogu kreirati naloge za kupovinu i prodaju različitih tokena bez potrebe za posrednicima. DEX podržava limit i market ordere, a transakcije se izvršavaju sa istom brzinom i naknadama kao obične XRP transakcije.
Tokeni (IOU)
Bilo ko može izdati tokene na XRPL-u koji predstavljaju bilo šta - od fiat valuta do zlata ili korporativnih dionica. Ovi tokeni, poznati kao IOU (I Owe You), se prenose putem sistema trust linija koji osigurava da korisnici eksplicitno prihvataju rizik izdavatelja.
Escrow
XRPL podržava ugrađeni escrow mehanizam koji omogućava zaključavanje XRP-a sa vremenskim ili kriptografskim uslovima. Ripple koristi ovaj mehanizam za zaključavanje velikih količina XRP-a u escrow računima koji se otvaraju mjesečno.
Payment Channels
Za aplikacije koje zahtijevaju mikrotransakcije, XRPL nudi payment channels koji omogućavaju milione off-ledger transakcija koje se naknadno settleuju na ledgeru, smanjujući opterećenje mreže i naknade.
NFT-ovi (XLS-20)
Od 2022. godine, XRPL nativno podržava nezamjenjive tokene (NFT) putem XLS-20 standarda. Za razliku od Ethereum NFT-ova, XRPL NFT-ovi imaju niže naknade za kreiranje i ugrađenu podršku za royaltije.
Razvoj na XRPL-u
XRPL pruža razvojne alate za više programskih jezika uključujući JavaScript, Python, Java i C++. Developeri mogu koristiti WebSocket i JSON-RPC API-je za interakciju sa ledgerom, kreiranje walleta, transakcija i pristup historijskim podacima.
Hooks Amendment: Jedna od najvažnijih nadogradnji u razvoju je Hooks - sistem koji dodaje programabilnost na XRPL. Hooks su lagani pametni ugovori koji se izvršavaju na XRPL-u, omogućavajući automatizovane akcije na nivou računa bez kompleksnosti tradicionalnih pametnih ugovora.
Sigurnost i pouzdanost
Od svog pokretanja 2012. godine, XRPL je zatvorio preko 80 miliona ledgera bez ijednog prekida rada. Mreža nikada nije bila hakirana ili kompromitovana, što je čini jednom od najsigurnijih i najpouzdanijih blockchain platformi na svijetu.
Promjene protokola (amendments) zahtijevaju konsenzus od 80%+ validatora tokom dvosedmičnog perioda glasanja, osiguravajući da se nijedna promjena ne implementira brzopleto.
Saznajte više o tome kako XRP transakcije funkcionišu, upoznajte se sa konsenzus mehanizmom koji pokreće XRPL, ili pogledajte plan razvoja za buduće nadogradnje platforme.